دولت در واقع به زبان فنی و تخصصی بابت بنزین تولید داخل «یارانه نمیپردازد». بلکه از نفع کلان خود صرف نظر میکند و این دو گزاره با هم متفاوتاند. بنزین وارداتی را هم با ضرر عرضه میکند. یارانه، آن است که در قانون بودجه دیده شده و عدد آن با این یارانه پنهان بسیار تفاوت دارد.
رییس جمهوری امروز هم دربارۀ یارانه بنزین سخن گفت و این که بنزین تولید داخل تأمین میشود ولی برای بنزین وارداتی باید همه با هم به تصمیمی برسیم و درست آن است که اگر میخواهیم سوبسید بدهیم به همه تعلق گیرد نه آن که فردی که ۴ خودرو دارد دریافت کند ولی آن که خودرو ندارد هزینۀ آن را متحمل شود. به بیان دیگر چند موضوع با هم مخلوط شده. یکی بنزین تولید داخل و دیگری وارداتی. اولی عدم النفع و دومی با ضرر. موضوع دیگر محاسبه این عدمالنفع برای همه یا خودروداران؟
جدای این که آقای دکتر پزشکیان از کلمۀ «سوبسید» استفاده میکند که نشان میدهد در حال و هوای دهۀ ۶۰ به سر میبرد در حالی که بعد از هدفمندی یارانهها قرار این بود که یارانه غیر مستقیم حذف شود و جای آن را یارانه نقدی و مستقیم بگیرد بار دیگر باید یادآور شد مشکل دولت در بحث بنزین یارانه نیست، عدمالنفع است.
بنابر این نکته اول این است که دولت در بنزین دچار عدمالنفع است. هر لیتر بنزین مثلا ۸۰۰۰ تومان تمام میشود ولی ۱۵۰۰ تا ۳۰۰۰ هزار تومان عرضه میکند. منتها این ۸۰۰۰ تومان از کجا آمده از قیمت دلار. اگر دلار ۳۰ هزار تومان بود میگفتند هر لیتر بنزین ۴ هزار تومان تمام میشود!
نکته مهم دیگر نسبت همان عدم النفع یا یارانه پنهان انرژی با تولید ناخالص داخلی است. اگر در سال ۹۸ ایران را با پرداخت ۶۹.۲ میلیارد دلار یارانه پنهان و نه یارانه مستقیم انرژی صدر نشین معرفی کردند به خاطر نسبت آن با تولید ناخالص داخلی بود و بر این اساس که ۱۵ درصد جیدیپی میشد. حال آن که اگر تولید ناخالص داخلی در سال آینده را ۴۰ هزار میلیارد تومان برآورد کنیم باید ببینیم آیا باز هم چنین نسبتی برقرار است یا نه.
چنان که قبلتر هم نوشتیم حداکثر این است که از «عدمالنفع» به عنوان «یارانۀ پنهان» میتوان یاد کرد. به عبارت روشنتر، دولت بابت بنزین «یارانه نمیپردازد». بلکه از نفع کلان خود صرف نظر میکند و این دو گزاره با هم متفاوتاند. زیرا یارانه، آن است که در قانون بودجه دیده شده و عدد آن با این یارانه پنهان بسیار تفاوت دارد.
یارانه، در واقع فاصله قیمت مورد نظر تولید کننده و قیمت مطابق با قدرت خرید مصرف کننده را پر میکند. به عنوان مثال تولید کننده شیر میگوید اگر هر لیتر شیر کمتر از ۳۰ هزار تومان قیمت گذاری شود او دیگر قادر به ادامۀ تولید نیست و چون دولت، دغدغۀ اشتغال و سرپا ماندن واحدهای تولیدی را هم باید داشته باشد نمیتواند تولید کننده را موظف کند ۲۰ هزار تومان بفروشد. از سوی دیگر مثلا قدرت خرید مصرف کننده بیش از ۲۰ هزار تومان نیست. در اینجا دولت وارد میشود و پرداخت مابه التفاوت را بر عهده میگیرد.
دولت نوع دیگری از یارانه را نیز می پردازد که هر چند در قانون بودجه دیده نشده اما چون از منابع موجود در بخش عمومی مانند صندوق توسعۀ ملی، صندوق نوآوری و شکوفایی یا حساب هدفمندی یارانه یا شرکتهای دولتی است باز یارانه به حساب میآید منتها از آن با عنوان «یارانۀ فرابودجهای» یاد میشود.
اما عدمالنفع یعنی چه؟ یعنی کالای تولید داخل را با قیمت پایینتر از قیمت قابل فروش در خارج از کشور بفروشیم.
About the Author
